Bank, BOKT və ödəniş təşkilatı: fərqi nədir?

Yenilənib: 18 noyabr 2026

Kredit götürmək, hesab açmaq və ya onlayn ödəniş etmək üçün müraciət etdiyiniz şirkət bank, bank olmayan kredit təşkilatı (BOKT), ödəniş təşkilatı və ya elektron pul təşkilatı ola bilər. Onların nə edə biləcəyini qanun ayrı-ayrılıqda müəyyən edir. Bu yazı fərqləri Mərkəzi Bankın saytında dərc olunan qanunlar və məlumatlar əsasında izah edir və TezBax kataloqundakı siyahıları göstərir.

Bu yazı hüquqi və ya maliyyə məsləhəti deyil. Konkret məsələ üzrə qanunun mətninə baxın və ya Mərkəzi Banka müraciət edin.

Bank

Mərkəzi Bankın saytında dərc olunan "Banklar haqqında" Qanuna görə, bank fiziki və hüquqi şəxslərdən depozit və ya digər qaytarılan vəsaitləri cəlb edən, öz adından və öz hesabına kredit verən, habelə müştərilərin tapşırığı ilə köçürmə və hesablaşma-kassa əməliyyatlarını birlikdə həyata keçirən hüquqi şəxsdir.

  • Banklar bank fəaliyyətini Mərkəzi Bankın verdiyi xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında həyata keçirir (3.1-ci maddə).
  • Depozit əməliyyatlarını yalnız banklar, xarici bankların yerli filialları və poçt rabitəsinin milli operatoru apara bilər (3.2-ci maddə).
  • Bank fəaliyyəti ilə məşğul olmayan şirkətin adında "bank" sözünün işlədilməsi qadağandır. Qanun yalnız bu sözün bank fəaliyyətinə aid olmadığı tam aydın olan halları istisna edir (4.2-ci maddə).

Bank olmayan kredit təşkilatı (BOKT)

"Bank olmayan kredit təşkilatları haqqında" Qanuna görə, BOKT xüsusi razılıq (lisenziya) əsasında kredit verən və həmin Qanunla nəzərdə tutulmuş digər fəaliyyət növlərini həyata keçirən ixtisaslaşmış kredit təşkilatıdır.

  • Kredit vermək üçün BOKT Mərkəzi Bankdan lisenziya almalıdır (10.1-ci maddə).
  • BOKT təminatlı və təminatsız kreditlər verə, bu məqsədlə Mərkəzi Bankın müəyyən etdiyi qaydada ödəniş hesabları aça və kredit kartları buraxa bilər (15.1-ci maddə).
  • BOKT həmçinin faktorinq, lizinq, veksellərin uçotu, qarantiya verilməsi, sığorta agenti və ya ödəniş agenti xidmətləri, borcalanlara məsləhət xidməti göstərə bilər (15.2-ci maddə).
  • BOKT-nin hüquqi və fiziki şəxslərdən əmanət (depozit) cəlb etməsi qadağandır (15.4-cü maddə).

Ödəniş təşkilatı və elektron pul təşkilatı

Bu iki növ "Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında" Qanunla tənzimlənir. Mərkəzi Bankın məlumatına görə:

  • Ödəniş təşkilatı lisenziya əsasında ödəniş xidmətləri göstərən hüquqi şəxsdir, lakin elektron pul buraxmaq və elektron pulla ödəniş əməliyyatları aparmaq onun fəaliyyətinə daxil deyil. Qanun ödəniş xidmətlərinə, məsələn, pul köçürməsini, kartla və digər ödəniş alətləri ilə ödənişlərin icrasını, ödəniş alətlərinin buraxılmasını və ödənişlərin qəbulunu (ekvayrinq) aid edir.
  • Elektron pul təşkilatı lisenziya əsasında elektron pul buraxan və elektron pulla bağlı ödəniş əməliyyatlarını icra edən hüquqi şəxsdir. Lisenziyasında nəzərdə tutulubsa, digər ödəniş xidmətlərini də göstərə bilər.

Hər ikisi üçün ümumi qaydalar:

  • Fəaliyyətə yalnız lisenziya aldıqdan sonra başlaya bilərlər (48.1-ci maddə). Lisenziya verilməsi barədə qərarı Mərkəzi Bank qəbul edir.
  • Müştəridən ödəniş üçün qəbul etdikləri pul depozit sayılmır: bu vəsait üzrə faiz və ya başqa gəlir ödənilə bilməz, həmin vəsait hesabına kredit verilə bilməz (5.4-cü maddə).
  • Qanunda göstərilməyən başqa fəaliyyətlə məşğul ola bilməzlər (5.2-ci maddə).
  • Ödəniş xidməti göstərməyən şirkətin adında "ödəniş təşkilatı" və ya "elektron pul təşkilatı" sözlərinin işlədilməsi qadağandır (48.2-ci maddə).

Qısa müqayisə

BankBOKTÖdəniş və elektron pul təşkilatı
Depozit cəlb edə bilərmiBəliXeyrXeyr, qəbul edilən pul depozit sayılmır
Kredit verə bilərmiBəliBəliYalnız ödəniş əməliyyatları üçün, Mərkəzi Bankın qaydaları daxilində
Lisenziyanı kim verirMərkəzi BankMərkəzi BankMərkəzi Bank

Lisenziyanı necə yoxlamaq olar

  • Mərkəzi Bank bankların, BOKT-lərin, ödəniş və elektron pul təşkilatlarının ictimaiyyət üçün açıq reyestrini aparır. Siyahılar Mərkəzi Bankın saytında, "Bazar iştirakçıları" bölməsindədir və orada hər təşkilatın lisenziya nömrəsi göstərilir.
  • Ödəniş təşkilatları və elektron pul təşkilatları səhifələrində lisenziyası ləğv edilmiş təşkilatlar da ayrıca qeyd olunur.
  • Şirkətin adını və hüquqi formasını (məsələn, ASC və ya MMC) reyestrdəki adla tutuşdurun.
  • Rəsmi mənbə Mərkəzi Bankın reyestridir. TezBax-dakı siyahılar axtarışı asanlaşdırmaq üçündür və lisenziyanın təsdiqi sayılmır.
  • Mərkəzi Bank maliyyə xidmətləri istehlakçılarının ərizə və şikayətlərinə baxır. Müraciət yolları Mərkəzi Bankın saytında istehlakçı hüquqları bölməsində göstərilib.

TezBax kataloqunda

16 noyabr 2026-cı il vəziyyətinə görə TezBax-da 21 bank, 51 BOKT və 22 ödəniş və elektron pul təşkilatı dərc olunub. Bankların 71 filialı kataloqda ayrıca göstərilir. Aşağıdakı siyahılar kataloqdan avtomatik yaranır.

Banklar

Kataloqdakı 21 bank:

Bank olmayan kredit təşkilatları

Kataloqdakı 51 BOKT:

Ödəniş və elektron pul təşkilatları

Kataloqdakı 22 ödəniş və elektron pul təşkilatı (onlardan biri, Millikart, Mərkəzi Bankdan ödəniş sistemi operatoru lisenziyası alıb):

Faydalı kalkulyatorlar

Kredit, əmanət və ya ipoteka şərtlərini müqayisə edərkən tezhesabla.az-dakı pulsuz kalkulyatorlar hesablamağa kömək edir:

Mənbələr

  • Mərkəzi Bank, banklar: cbar.az
  • Mərkəzi Bank, bank olmayan kredit təşkilatları: cbar.az
  • Mərkəzi Bank, ödəniş təşkilatları: cbar.az
  • Mərkəzi Bank, elektron pul təşkilatları: cbar.az
  • "Banklar haqqında" və "Bank olmayan kredit təşkilatları haqqında" qanunlar: cbar.az
  • "Ödəniş xidmətləri və ödəniş sistemləri haqqında" Qanun: cbar.az
  • İstehlakçıların və investorların hüquqları: cbar.az